Yanlışlıkla Silinen Disk Bölümünü Kurtarma
Birkaç yıl önce ikinci bir disk takmaya çalışırken Disk Yönetimi ekranında yanlış satıra tıkladım ve içinde yıllardır biriktirdiğim fotoğraflar olan bölümü sildim. Ekranda "Ayrılmamış alan" yazısını görünce midemin düğümlendiğini hâlâ hatırlıyorum. O gün öğrendiğim en önemli şey şu oldu: panik yapıp bilgisayarı kurcalamak, silme işleminin kendisinden çok daha fazla zarar veriyor. O deneyimden sonra defalarca aynı işi hem kendim hem de tanıdıklarım için yaptım. Aşağıda, disk bölümü kurtarma sürecini yeni başlayan birinin takip edebileceği şekilde anlatıyorum.
Aslında Ne Kaybettiniz?
Bir bölümü sildiğinizde dosyalarınız silinmez. Diskin en başında, hangi bölümün nerede başlayıp nerede bittiğini tutan küçük bir kayıt vardır; buna partisyon tablosu denir (MBR ya da GPT). Sildiğiniz şey işte bu kayıttaki bir satırdır. Verileriniz diskin ortasında, olduğu gibi durmaktadır; sadece işletim sistemi onlara giden yol tarifini kaybetmiştir.
Bu yüzden kurtarma iki farklı yöntemle yapılabilir:
- Bölümü yeniden tanımlamak: Kaybolan satırı tabloya geri yazarsınız. Başarılı olursa bölüm klasör yapısı, dosya adları ve tarihleriyle birlikte hiçbir şey olmamış gibi geri gelir.
- Dosyaları tek tek çekip almak: Bölümü onarmadan, disk yüzeyini tarayıp tanınan dosya türlerini başka bir diske kopyalarsınız. Dosyalar gelir ama isimleri ve klasör düzeni çoğunlukla kaybolur.
İlk seçenek her zaman daha temiz sonuç verir; o yüzden önce onu denerim.
İlk On Dakikada Yapılacaklar
Kurtarma şansını belirleyen şey, silme anıyla ilk müdahale arasında diske ne yazıldığıdır. Şunları öneririm:
- O diske hiçbir şey yazmayın. Yeni bölüm oluşturmayın, biçimlendirmeyin, "onar" diyen Windows uyarılarına evet demeyin.
- Silinen bölüm sistem diskiyse bilgisayarı kapatın. Windows arka planda sürekli yazma yapar; her açılış şansınızı azaltır.
- Mümkünse diski söküp başka bir bilgisayara harici kutu ya da adaptörle bağlayın. Böylece diske hiç önyükleme yapılmaz.
- Kurtardığınız verileri kesinlikle aynı diske yazmayın. Yanınızda en az kaybettiğiniz kadar boş alanı olan ikinci bir disk bulundurun.
- Disk fiziksel olarak tıkırdıyor, tanınıp kayboluyorsa yazılımla uğraşmayın; her deneme durumu kötüleştirir.
Araçların Karşılaştırması
Denediğim araçlar arasında yeni başlayan biri için anlamlı farklar var. Hepsi ücretsiz sürümüyle iş görüyor:
| Araç | Ne yapar | Zorluk | Ne zaman tercih ederim |
|---|---|---|---|
| TestDisk | Partisyon tablosunu tarar ve kayıp bölümü tabloya geri yazar | Orta (metin tabanlı menü) | Bölüm yeni silindiyse ve klasör yapısını olduğu gibi geri istiyorsam |
| PhotoRec | Tabloyu umursamaz, dosya imzalarını tarayıp kopyalar | Kolay ama sabır ister | TestDisk bölümü bulamadıysa ya da üzerine yazma olduysa |
| Windows Disk Yönetimi | Bölüm oluşturur, silinen bölümü geri getiremez | Kolay | Sadece durumu görmek için; kurtarma amacıyla kullanmam |
| Ticari kurtarma yazılımları | Grafik arayüzle tarama ve önizleme sunar | Kolay | Komut satırından rahatsız olan biri için; genelde tam kurtarma ücretli |
TestDisk ile Adım Adım
Ben genellikle şu sırayı izliyorum:
- Sağlam bir bilgisayara TestDisk'i indirip klasörü açıyorum; kurulum gerektirmiyor. Programı yönetici olarak çalıştırmak şart.
- Log tutma sorusunda "Create" diyorum. Bir şeyler ters giderse ne yaptığımı görebiliyorum.
- Disk listesinden bölümü değil, fiziksel diski seçiyorum. Boyutuna bakarak doğru diski seçtiğimden emin oluyorum; yanlış disk seçmek en sık yapılan hata.
- Bölüm tablosu tipini soruyor. Genelde otomatik doğru tahmini yapıyor: eski disklerde Intel/PC, yeni sistemlerde EFI GPT.
- "Analyse" > "Quick Search". Hızlı tarama çoğu vakada kaybolan bölümü birkaç dakikada buluyor. Listede bölümü görünce "P" tuşuyla içindeki dosyaları listeliyorum. Dosyalar görünüyorsa doğru bölümü bulmuşum demektir.
- Hızlı tarama bir şey bulamazsa "Deeper Search" çalıştırıyorum. Bu, disk boyutuna göre saatler sürebiliyor; gece başlatıp sabah bakmak en pratiği.
- Doğru bölümü ok tuşlarıyla "P" (primary) olarak işaretleyip "Write" diyorum ve onaylıyorum. Sonrasında bilgisayarı yeniden başlatıyorum.
Bölüm geri geldiyse ama açılmıyorsa, dosya sistemi tablosu bozulmuş olabilir. TestDisk'in "Advanced" menüsündeki yedek önyükleme sektörünü geri yükleme seçeneği NTFS disklerde çoğu zaman işi çözüyor. Yine de ilk iş, kritik dosyaları başka bir yere kopyalamak olmalı.
Tablo Kurtarılamazsa
Bölüm hiç bulunamıyorsa PhotoRec'e geçiyorum. Bu araç dosya adlarını değil içeriği tanır: JPEG, DOCX, PDF gibi türleri imzalarından bulup çıkarır. Sonuçta elinizde "f0293841.jpg" gibi isimlerle binlerce dosya olur. Sıkıcı ama fotoğraf ve belge kurtarmak için gerçekten işe yarıyor. Taramadan önce hangi dosya türlerini arayacağınızı seçerseniz hem süre kısalır hem de çı