Bilgisayarınız Neden Yavaşlıyor

Geçen kış, beş yıllık dizüstü bilgisayarımı açıp masaüstünün gelmesini beklerken kahvemi yudumlayıp bitirdiğimi fark ettim. Şaka değil: açılış tuşuna basıyordum, mutfağa gidiyordum, dönüyordum, hâlâ o dönen halka duruyordu. O gün "yeni bilgisayar almalıyım" diye düşündüm. Almadım. Bunun yerine üç akşam boyunca sistemi tek tek kurcaladım ve makine yeniden kullanılabilir hale geldi. Bu yazıda size o süreçte öğrendiklerimi, yeni başlayan birinin anlayacağı dille anlatacağım.

Önce şunu netleştirelim: Bilgisayar "eskidiği için" yavaşlamaz

En yaygın yanılgı bu. Donanım kendi kendine yıpranıp yavaşlamaz; işlemciniz beş yıl önce saniyede kaç işlem yapıyorsa bugün de aşağı yukarı aynısını yapıyor. Değişen şey, o donanımdan istenen iş miktarı. Yıllar içinde kurduğunuz programlar, biriken geçici dosyalar, arka planda çalışan onlarca hizmet ve giderek ağırlaşan tarayıcı sekmeleri aynı donanımı çok daha fazla zorluyor. Yani bilgisayar yavaşlığı genellikle bir donanım arızası değil, bir birikim sorunudur.

Bunu anladığımda rahatladım, çünkü birikim temizlenebilir bir şey.

Yavaşlamanın gerçek sebepleri

1. Başlangıçta açılan programlar

Kurduğunuz her program kendini "önemli" sanır ve Windows açılır açılmaz kendini de başlatmak ister. Benim makinemde 23 tane başlangıç öğesi vardı. Bunların belki dördüne ihtiyacım vardı. Görev Yöneticisi'ndeki Başlangıç sekmesi, ilk bakmanız gereken yer.

2. Dolu disk

Diskiniz yüzde 90'ın üzerinde doluysa sistem nefes alamaz. Windows geçici dosyalar, sanal bellek ve güncellemeler için boş alana ihtiyaç duyar. Ben en az yüzde 15-20 boş alan bırakmaya çalışıyorum.

3. Mekanik disk (HDD) kullanmak

Bu, listenin en acımasız maddesi. Klasik plakalı diskler, SSD'lere göre çok daha yavaş. Eski laptopumdaki tek gerçek darboğaz buydu.

4. Yetersiz RAM

4 GB RAM ile on beş sekme açıp video izlemeye çalışırsanız sistem sürekli diske veri taşır ve her şey ağırlaşır.

5. Tarayıcı eklentileri

Chrome'da unuttuğum yedi eklenti vardı. Üçünü sildim, sekme değiştirme hissi bariz düzeldi.

6. Kötü amaçlı yazılımlar ve bloatware

Arka planda reklam gösteren ya da veri toplayan yazılımlar hem işlemciyi hem interneti tüketir. Güvenlik konusunda temel bilgileri gözden geçirmenizi öneririm; sitedeki bilgisayar güvenliği rehberi bu konuda iyi bir başlangıç.

7. Isınma ve toz

Fanlar tozla tıkanınca işlemci kendini korumak için hızını düşürür. Buna termal kısıtlama deniyor. Laptopumun havalandırmasından çıkan toz kütlesini görseydiniz inanmazdınız.

Hangi çözüm ne kadar işe yarıyor?

Denediğim yöntemleri kabaca şöyle sıralayabilirim:

Yöntem	Zorluk	Maliyet	Hissedilen fark
Başlangıç programlarını kapatmak	Çok kolay	Ücretsiz	Açılış süresinde belirgin
Gereksiz program kaldırmak	Kolay	Ücretsiz	Orta
Disk temizliği ve geçici dosyalar	Kolay	Ücretsiz	Disk doluysa yüksek
Tarayıcı eklentilerini azaltmak	Kolay	Ücretsiz	Günlük kullanımda yüksek
Fan ve havalandırma temizliği	Orta	Ücretsiz / düşük	Isınma varsa çok yüksek
RAM yükseltmek	Orta	Orta	Çoklu görevde yüksek
HDD yerine SSD takmak	Orta	Orta	En yüksek
Windows'u sıfırdan kurmak	Zor	Ücretsiz (zaman alır)	Yüksek ama geçici

Tabloda dikkatinizi çekmek istediğim şey şu: en pahalı çözüm her zaman en gerekli çözüm değil. Ama SSD konusunda dürüst olayım, mekanik diskten SSD'ye geçmek benim için diğer tüm adımların toplamından daha fazla fark yarattı.